I
OIHANEAN
(Etorki II, 27, 28)
(Uria, galerna. Abram eta Eliezer oihanpez heldu. Gelditzen dire).
Abram
Entzun Eliezer, entzun
Ehezer
(Beharria luzaturik)
Bai, Ortzi-en apez errabiatuak.
Abram
Zer dute ba egun,
Zertako dituzte holako kantuak?
Eliezer
Galerna...
Ortzi dute beren jainko jauna
Eta hura karraskaz entzun orduko,
Apez jende guzia atabal-joka doako
Atabal-joka
Irrintzinaka ta zirimolaka.
(Ortzi-en apezak agertzen dire, dena xilintx eta xingola, bisaiak eta oro aberaski jauntziak. Lau apezek zerbeit dute sorbaldetan karreatzen. Kantuz eta dantzan ari dire errabian).
A
(Kantuz)
Ortzi!!! Ortzi!!!
Atabal, sistu, orro ta jauzi.
Ortzi!!! Ortzi!!!
Hedoiez hedoi karraskan zoazi,
Mundua nahiz errauts-arazi...
Ortzi!!!
Zure su hartaz gare gu bizi;
Oihu-moihuka zurekin gauzi.
Ortzi!!! Ortzi!!!
Atabal, sistu, orro ta jauzi
Ortzi!!!
Zuk ditutzu lurpetik oro pitz-arazi,
Harrokak baititutzu zure suaz hazi.
B
Irrintzin zuri, Ortzi, oihu eta jauzi
Egon gain hartan nausi, bainan zoazi, zoazi
Ortzi!!! Ortzi!!!
Ortzi!!! Ortzi!!!
Atabal, sistu, orro ta jauzi.
Ortzi!!! Ortzi!!!
Hedoiez hedoi karraskan zoazi,
Mundua nahiz errauts-arazi
Ortzi!!!
Zure su hartaz gare gu bizi;
Oihu-moihuka zurekin gauzi.
Ortzi!!! Ortzi!!!
Atabal, sistu, orro ta jauzi.
Ortzi!!!
Zuk duzu pizten Ortzi, gorputzean hatsa,
Bihotzean sukarra, gogoan ametsa.
Irrintzin zuri... (B)
Zuk duzu jauz-arazten arno berrian su,
Buruetan xoratze, ezpainetan pertsu.
Irrintzin zuri, Ortzi, oihu eta jauzi
Egon gain hartan nausi, bainan zoazi, zoazi
Ortzi!!! Ortzi!!!
Zuk diozu emaiten gazteari karra,
Galernari burrunba, armadari herra.
Irrintzin zuri... (B)
Zuk duzu su-gartzen gizonaren soa
Zuk nahasten aizea eta itsasoa.
Irrintzin zuri, Ortzi, oihu eta jauzi
Egon gain hartan nausi, bainan zoazi, zoazi
Ortzi!!! Ortzi!!!
Zuk duzu inarrosten lurpetik mundua,
Mendez mende gizonez betez ifernua.
Etsaiak jo ditzala zure hasarreak;
Hek bai hek, bainan ez gu ez gaiten erreak.
Irrintzin zuri... (B)
Usna gure eskaintza, gure deiak adi
Eta zoazi, oi Ortzi, haur odolez hordi.
Irrintzin zuri, Ortzi, oihu eta jauzi!
Izan gain hartan nausi, bainan zoazi zoazi...
Ortzi!!! Ortzi!!!
Atabal, sistu, orro ta jauzi.
Ortzi!!! Ortzi!!!
Hedoiez hedoi karraskan zoazi,
Mundua nahiz errauts-arazi...
Ortzi!!!
Zure su hartaz gare gu bizi;
Oihu-moihuka zurekin gauzi.
Ortzi!!! Ortzi!!!
Atabal, sistu, orro ta jauzi.
Ortzi!!!
(Zenbeit zirimol eta jauzi eginik, badoatzi).
* * *
(Abram eta Eliezer agertzen dire)
Abram
Zer errabia!
Eliezer
Bai! eta zer jainko izigarria,
Bihotzgabea
Odolez ezin asea:
Zortzigarren haurra diotela jadanik aurten
Salbaiki iresten.
Abram
Ai! Jainkoak
Jainko egiazkoak
Ez du, ez, odol egarririk
Ez eta bere egintzen herrarik.
Eliezer
Bai, eta Ortzi
Jainko bakarra balute:
Bainan badituzte
Zazpi edo zortzi
Denak haragiz gose eta odolez egarri
Abram
(heiagorak, intzireak adituz)
Zer da hori?
(Gizon bat, ile ta bizarrak harro, soinekoak luze, besoak biluzirik, heiagoraka ta kantuz ari da).
(Lehenik kanpo-aldetik, gero agerian).
Hastio haut hastio, Ortzi jainko beltza,
Hik dautak hik iretsi haurraren gorputza.
Hastio haut bihotzez, Ortzi jainko beltza.
Zertako hauku eman gizoner bihotza
Heien zauriez ote hadin basik goza?
Hiri tu, hiri herra, Ortzi jainko beltza,
Hik baituk asmatua heriotze latza.
Hiri tu, hiri herra, Ortzi jainko beltza,
Xehaka zadak, otoi, xehaka bihotza
Ezin jasana baitut ene zorigaitza.
Nun ote zare orai ene haur pullita
Jadanik hain goxoki baitzinion «Aita».
Nun ote zare orai ene haur pullita?
Oi zu gabe enetzat bizitzerik ezta
Ene bihotz gaizoa zu hilez hil baita.
(Ortzi-en apezen kantuak hurbiltzen ari)
Ortzi-en apez basak, ixil, otoi, ixil!
Zertako dautazue haur gaixo hura hil?
Ortzi-en apez basak, ixil, otoi, ixil!
Ximixt guziak beite zuen gainerat bil,
Zuek ere zaitezten kantuz orroan hil.
Hiri tu, hiri herra, Ortzi jainko beltza,
Ai, itsas-urak oro har ahal banitza
Hiri tu egiteko, Ortzi Jainko beltza.
(Ordukotz, kantuak sarturik, ageri dire Ortzitarrak).
batek ezpata altxaturik dio:
Ortzi, Ortzi sandia, zuri laudorio!
Zuri goresmen, ospe eta mendekio!
Zure etsaieri herra, tu eta herio!
(Eta lasterka, errabian, orroaz, aita dohakabeari
ondotik doakiote).
Abram
Zer? hilen dute?
Eliezer
Bai, eta ezpataz joko
Xehakatu arte.
* * *
(Kantuz)
Oi Jaun Goikoa, nere Jainkoa,
zu zare Jainko bakarra:
Ez dire segur zuk asmatuak ez herioa, ez herra.
Zuk duzu egin mendi buruen soineko urdin ederra.
Zuk izarraren dirdira eta amaren irri xamurra.
Zuk duzu egin amodioa, zuk bihotzaren gozoa,
Nahi baituzu orori eman zure zorion osoa.
Bainan ondikotz! hara gizona nigarren pean itoa,
Berak moldatu basa-jainkoen ondotik, itsu, baitoa.
Jainko bakarra zu zaituena, orori nausi dabila,
Zu idurituz laster baitauka zuk bezein bihotz zabala.
Jendek asmatu basa-jainkoer badagon gizon ergela
Osoki ez-deus da bilakatzen jainko horiek bezala.
Oi Jaun Goikoa, nork du munduan,
nork du zu baitan sineste?
Beren Egile, beren Nausia nolaz ahantzi zaiote?
Mendez mendeko zure etsaiak lurra ilunbez du bete:
Sorgin-apezen mutil eginik denek ukatu zaituzte.
Ifernuko jainko bakotxak badu jende bat eskuko;
Zu ote zare jenderik gabe bakarrik egon beharko?
Fededun jende bihotz bero bat
noiz zaitzu ba noiz piztuko?
Bere indarraz ezar dezautzun mundu guzia azpiko
Oi JAUN GOIKOA, mundu zabalak
zu zaitu Nausi, zu Jainko.
Eliezer
Ai! zoin gostuz dutan, Abram, entzuten zure boza:
Ezaun du Aitaren karraz su duzula bihotza.
© Xabier Iratzeder